De Europese nerts leeft in een waterrijk landschap en is doorgaans ’s nachts actief. Vissen, kikkers, vogels, kleine zoogdieren en insecten zijn niet veilig voor nertsen. Overdag slaapt de nerts in een hol langs de oever van een beek of rivier. Alleen voor de voortplanting zoeken nertsen soortgenoten van het andere geslacht op. De rest van het jaar leven nertsen alleen en zullen ze hun soortgenoten agressief uit hun territorium verwijderen. Deze solitaire leefwijze is dan ook de reden dat de twee nertsen die in GaiaPark te zien zijn elk een apart verblijf hebben. Alleen in het voortplantingsseizoen laten de dierverzorgers beide dieren samen. En als het vrouwtje dan niet paringsbereid is, vecht ze het mannetje het hok uit! In de natuur gaat het niet goed met de Europese nerts. Een eeuw geleden leefden er in de meeste waterrijke gebieden van Europa nertsen, maar tegenwoordig komen er alleen nog in kleine, geïsoleerde gebieden in Spanje, West Frankrijk, (Wit) Rusland en Roemenië Europese nertsen voor.
Nertsen hebben een zeer waardevolle pels en in de jaren twintig van de twintigste eeuw werd er veelvuldig op nertsen gejaagd. Hun aantal ging daardoor schrikbarend hard omlaag. Ook werden veel natuurlijke waterlopen door de mens beïnvloed, met dramatische gevolgen voor het leefgebied van de nerts. Hoewel de commerciële pelsindustrie met Amerikaanse nertsen geen direct negatief effect heeft op het voortbestaan van de Europese nerts, heeft het zeer zeker wel een indirect effect.
Met de nodige regelmatig verschijnt er een bericht in het nieuws dat er Amerikaanse nertsen ontsnapt zijn van pelsfokkerijen. Door deze ontsnappingen (meestal veroorzaakt doordat activisten die hokken open zetten) zijn veel Europese nertsen uit hun leefgebied verjaagd. Want als de beide nertssoorten samen in één gebied voorkomen, zal de Europese nerts uiteindelijk het onderspit delven. Amerikaanse nertsen zijn namelijk minder kieskeurig in hun voedsel en kunnen door hun omvang ook iets grotere prooien overmeesteren. Verder lijken Amerikaanse nertsen qua uiterlijk erg veel op hun Europese neefjes. Het belangrijkste verschil is de bovenlip, die bij Amerikaanse nertsen doorgaans bruin is en bij Europese nertsen wit. Er zijn echter ook enkele Amerikaanse nertsen die wel een witte bovenlip hebben en dan is het onderscheid alleen m.b.v. een skeletstudie of DNA onderzoek te maken.
In 1998 heeft de Stichting Lutreola in Estland echter actie ondernomen om de Europese nerts te beschermen. Het doel van deze stichting is een levensvatbare populatie Europese nertsen in gevangenschap te kweken. Het is namelijk belangrijk om een gevarieerde en gezonde populatie nertsen in gevangenschap te hebben, voor het geval de wilde populatie helemaal verdwijnt. Om dit doel te bereiken is in de dierentuin van Talinn een groot fokcentrum gebouwd. Daar komen elk jaar diverse nertsen ter wereld. Net als de meeste roofdieren worden jonge nertsen doof, blind en dun behaard geboren in een veilig en warm nest (dat wordt bekleed met de vacht van prooidieren). Na vier tot zes weken gaan de ogen open en enkele weken beginnen de jongen vlees te eten. Op een leeftijd van drie tot vier maanden verlaten de jongen het ouderlijk nest. In GaiaPark zijn nog geen jonge nertsen geboren.
Het uiteindelijke doel van Stichting Lutreola is om de gekweekte nertsen op twee Estlandse eilanden uit te zetten die vrij zijn van Amerikaanse nertsen. De nertsen in het kweekcentrum leven echter al generaties lang in gevangenschap en zijn daardoor enkele natuurlijke gedragingen, waaronder hun jachtinstinct en de angst voor mensen deels kwijt geraakt. Daarom moesten de nertsen dus eerst verwilderen voordat ze konden worden uitgezet. Inmiddels zijn er al tientallen nertsen uitgezet op de betreffende eilanden. Omdat er geen ervaring is met het uitzetten van Europese nertsen, worden ze nauwgezet in de gaten gehouden. Dat kan omdat de uitgezette dieren een halsband met zender om hebben, waardoor onderzoekers hen in het wild met een radio antenne kunnen volgen. Het blijkt dat de vrijgelaten dieren nog een paar dagen in de buurt blijven van de plaats waar ze uitgezet zijn. Daarna verspreiden ze zich over grote afstanden en is de kans op ongelukken en sterfte het grootst. Binnen een maand hebben de meeste uitgezette nertsen een eigen territorium verworven en neemt de kans op ongevallen af.
Voor de bouw en het onderhoud van het fokcentrum en alle kosten die gemoeid zijn met de fok, het uitzetten en volgen van de dieren, is veel geld nodig. GaiaPark is met een jaarlijkse bijdrage van € 1.500,- één van de sponsors van dit project. Dit kunnen we doen dankzij het geld dat bezoekers voor een rondleiding door GaiaPark betalen. T/m februari kunt u elke zondag mee met de Open Rondleiding (€ 1,50 p.p.) of kom met uw familie, werk of vriendengroep naar GaiaPark en reserveer een Rondleiding door een ervaren GaiaGids. Zo helpt ook u mee de Europese nerts in Europa te behouden?
foto's gemaakt door Tiit Maran (stichting Lutreola)